|
Gıda
kaynaklı hastalıklar ve ölümleri ile bunlarla ilgili maliyetlerin azaltılmasının
amaçlanması, tüketici ve alıcı firmaların-ülkelerin güvenli gıda talep etmeleri
nedeniyle HACCP (Tehlike analizi ve Kritik Kontrol Noktaları) tabanlı gıda güvenliği yönetim sistemleri günümüzde giderek
yaygınlaşmaktadır.
Gıda
güvenliğini sağlamak ve belgelendirmek üzere çeşitli ülkelerdeki HACCP
standartları yanında BRC (British
Retails Concortium) , IFS
(international Food
Standart) ve EFSIS
gibi standartlar kullanılmaktaydı. BRC İngiliz, IFS Almanya ve Fransa tarafından
kabul gördüğünden, İngiltere için BRC, Almanya-Fransa için IFS ve diğer ülkeler
için HACCP belgesi alma ihtiyacı olabilmekte ve firmaların maliyetlerinin
artmasını neden olmaktadır.
HACCP’den
ISO
22000’e
geçiş
ISO
(International Standart Organisation) tarafından hazırlanan ve 2005 yılı Eylül
ayında yayınlanan ISO 22000 standardının, çeşitli ülkeler tarafından
yayınlanmış HACCP standartların yerini alabilecek ve Dünya’da ISO 9000 gibi
kabul görebilecek bir standart olması öngürülmektedir. HACCP belgeli firmalar
ISO 22000 belgesine geçiş yapabileceklerdir. Ancak ISO 22000’in BRC
ve IFS yerine geçip geçemeyeceğini zaman gösterecektir.
ISO
22000 Akreditasyonu ve Belgelendirilmesi
ISO
22000:2005 standardına dayalı olarak gıda güvenliği yönetim sistemi
belgelendirilmesi uluslararası belgelendirme kuruluşları tarafından Ocak-Şubat
2006 tarihinden itibaren yapılmaya başlanacaktır. TSE'nin bu belgeyi vermeye
başlaması için öncelikle ISO 22000'in TSE tarafından yayınlanması gerekmektedir.
Bu nedenle TSE'nin ISO 22000'i 2006'in son bolumunde vermeye başlayabileceği
düşünülmektedir. Türkak'ın ISO 22000 belgesi vermek üzere hangi belgelendirme
kuruluşlarına yetki vereceğini zaman gösterecekse de uluslararası belgelendirme
kuruluşları yabancı akreditasyon kuruluşları onayı ile akredite belge vermeye
başlayacaklardır (3. Güncelleme).
ISO
22000,
BRC, EFSİS, IFS Benzerliği
HACCP
standartları genel olarak gıda üreticileri tarafından kullanılmaktadır.
ISO 22000
gıda üreticileri yanında, BRC, EFSİS, IFS gibi aşağıdaki sektörleri içeren
malzeme, ekipman, kimyasal tedarikçileri ile depolama ve taşıma hizmeti veren
gıda sektörü tedarikçi firmaları tarafından da belgelendirme amaçlı kullanılabilecektir:
Hammadde
tedarikçileri
Hayvan yemi
üreticileri
Gıda nakliyeci
firmaları
Gıdayla temas eden
ambalaj üreticileri
Gıda depoları
Gıda makineleri
üreticileri
Gıda sektörüne
yönelik temizlik kimyasalı üreticileri
Entegrasyon
ISO
22000 tek başına kurulabilmektedir. ISO 9000'in kurulması zorunlu
değildir.
ISO
22000, diğer HACCP standartları gibi belgelendirme amacıyla kullanılmak üzere
yayınlanmış olup, firmadaki ISO 9000, ISO 14000 gibi diğer yönetim sistemleri
ile entegre kurulabilmektedir. Entegrasyonu kolaylaştırmak için ISO 22
000’in madde sıralaması ISO 9000’e benzetilmiştir.
Kapsam Dışı Ürün/Tesis
ISO
22000, HACCP’de olduğu gibi üretim hatları bazında belgelendirme imkanı
sağlamaktadır. Bir hatta üretilen tüm ürünlerin kapsam içinde ele alınması
gerekir. Ancak depo gibi tüm ortak kullanım alanları ISO 22000 kapsamı içinde
olmak durumundadır.
ISO 22000
HACCP Farkı
ISO
22000 gıda zincirindeki (girdi temini, üretim, dağıtım) boyunca mevcut ve
potansiyel tehlikelerin tehlike analizi ile belirlenmesi, kontrol
önlemlerinin (ön koşul ve/veya KKN) belirlenmesi, uygulanmasını,
izlenmesini, sonuçlarının değerlendirilmesini ve analizini,
iyileştirilmesini ve iç ve-dış şartlardaki değişiklikler doğrultusunda
güncellenmesini talep eder. Şu ana kadar TSE 13001, DS 3027 vb. HACCP
standartlarında ön koşullara (Cam kontrolü, kesici alet kontrolü, kimyasal madde
kontrolü vb.) ait kontrol önlemleri ve bunların izlenmesi ve değerlendirilmesi
konusu tetkiklerde gündeme gelmemekte idi.
Ayrıca
ilk defa bir HACCP gıda güvenliği yönetim sistemi standardında bu kadar açık bir
şekilde iki çeşit kontrol önlemi olduğu ifade edilmektedir: Ön koşul
programları ve kritik kontrol noktaları. Kontrol önlemlerinin amacı
tehlikelerin önlenmesi veya kabul edilebilir bir seviyeye indirilmesidir.
ISO
22000’in getirdikleri
İSO 22000, HACCP’ten
farklı olarak, tamamen firma dışı uzmanlarca geliştirilmiş gıda
güvenliği yönetim sisteminin (HACCP plan ve ön koşul programlarının)
uygulanmasına, doğrulanma faaliyetlerinin tümümün veya bir kısmının
firma dışı uzmanlarca yapılmasına imkan vermektedir.
HACCP standartlarında
allergen kontrolü genellikle açık olarak talep edilmezken, ISO
22000’in şartlarından birisidir.
ISO 22000 ayrıca
Codex
Alimentarius tarafından yayınlanan genel gıda hijyen kuralları ile
sektöre özgü iyi üretim uygulamalarına atıf yapmaktadır.
GGYS'nin kurulması, uygulanması,
güncellenmesi için iç
iletişim yanında dış iletişimin şartı getirilmiştir.
Tehlikelerin değerlendirilmesinde
risk analizi yapılması talep edilmektedir.
Tehlikelerin ön koşul programları ve
KKN'ler ile kontrolü talep edilmektedir.
Ön koşulların yazılı hale
getirilmesini talep etmektedir (Temizlik, bakım, kalibrasyon, çalışan
hijyeni, depolama, taşıma vb.)
 KKN’lerde
olduğu gibi önkoşullarda
da izleme sisteminin ve düzeltme-düzeltici faaliyetlerin planlanmasını talep
etmektedir.
KKN'larında düzeltme ve düzeltici
faaliyet talep etmektedir. ISO 9001:2000 'deki düzeltme ve düzeltici
faaliyet kavramları kullanılmaktadır. Ön
koşul ve KKN izleme sonuçlarının analizi ve sonuçlara göre sistemin
iyileştirilmesini talep etmektedir.
Girdi ve son ürünlerin ürün
özelliklerinin, formulasyon, orijini içerecek şekilde, ayrıntılı
tarifini ve düzenli gözden geçirilmesi talep etmektedir.
Doğrulama ve geçerli kılma arasındaki
fark açıklığı kavuşturulmuştur. Doğrulama planı ve doğrulama
sonuçlarının ele alınması talep edilmektedir.
Şüpheli ürün kavramını
geliştirmiştir.
Geri toplama ve geri çağırmayı içeren
geri çekme kavramını geliştirmiştir.
Gıda güvenliği politikası yanında
gıda güvenliği hedefleri talep etmektedir.
Gıda Güvenliği el kitabı
hazırlanmasına yönelik açık bir talep bulunmamasına rağmen uygulama da
yine de hazırlanması gerekecektir veya ISO 9001:2000 kalite el
kitabının içine entegre edilecektir.
Yönetimin gözden geçirme toplantısı
gündemi gıda güvenliğine özel konuları içermektedir.
Gıda Sektörü ve tedarikçilerindeki ISO 9000, HACCP, BRC, IFS, EFSIS, ISO 14000
vb. yönetim sistemleri uygulamaları konusunda uzman olan Okyanus Danışmanlık
ISO 22000 konusunda da
eğitim ve
danışmanlık hizmetlerini
başlatmıştır.
Dr.
Murat Özdemir (Gıda Müh.)
İlk Yayın 24.08.2005
Gücelleme
20.12.2005/02 | 
